تصمیم گیری

سلام دوستان به سایت جستیر خوش امدید

میخواهیم تمام اطلاعات مربوط به تصمیم گیری را در اختیار شما همراهان عزیز قرار

دهیم

تصمیم گیری چند معیاره

تصمیم گیری چند معیاره
تصمیم گیری چند معیاره

تصمیم گیری چند معیاره

کلمه تصمیم گیری به معنای قطع کردن می باشد و مفهوم عام آن قطعی کردن قصد و

نیت و به نتیجه رساندن و حل می باشد تصمیم گیری به عنوان انتخاب یک راهکار از

میان چندین راهکار تعریف می شود. تا کنون نظریه ها و روشهای مختلفی برای

تصمیمگیری در مسائل پژوهشگران ارائه شده است. اما از دوران نهضت صنعتی در

جهان و بخصوص از زمان جنگ جهانی دوم، مدلهای بهینهسازی مورد توجه بسیاری

از ریاضیدانان و دست اندرکاران صنعت بوده است. تأکید اصلی بر مدلهای کلاسیک

بهینه سازی، داشتن یک معیار (یا یک تابع هدف) می باشد، به طوریکه مدل مذکور

میتواند در مجموع به صورت خطی، غیر خطی، و یا مخلوط باشد. اما توجه

پژوهشگران در دهه های اخیر معطوف به مدلهای چندمعیاره برای سنجش تصمیم

گیریهای پیچیده گردیده است.

روشهای تصمیم گیری چند معیاره (MCDM)

به دو دسته تصمیم گیری چند هدفه (MODM) و تصمیم گیری چند شاخصه

(MADM) تقسیم می شوند. هدف از تصمیم گیری انتخاب بهترین گزینه یا وزن دهی

به عوامل تصمیم گیری است. هر روش  تصمیم گیری وظیفه خاصی دارد یکی هدف

وزن دهی به معیارها، یکی هدفش رتبه بندی گزینه ها و دیگری هدف ارزیابی معیارها

می باشد. که در اینجا به توضیح پرکاربردترین روش های تصمیم گیری چند شاخصه

خواهیم پرداخت.

 

در حالت دیگر می توان مدل های تصمیم گیری چند معیاره را به دو دسته جبرانی و

غیر جبرانی دسته بندی کرد. بر این اساس مدلهای جبرانی تصمیم گیرنده حاضر به

بیشتر بخوان بیشتر بدان  تفاوت اعتماد به نفس و عزت نفس

تبادل بین معیارها و شاخص ها وجود دارد. تغییر در یک شاخص توسط تغییری مخالف

در شاخص یا شاخص های دیگر جبران می شود. اما در مدلهای غیر جبرانی تصمیم

گیرنده حاضر به تبادل بین معیارها نمی باشد. نقطه ضعف موجود در یک شاخص

توسط مزین موجود در یک شاخص دیگر جبران نمی شود. هر شاخص جدا از سایر

شاخص ها مبنای ارزیابی گزینه های رقیب قرار می گیرد.

 

مدل های غیر جبرانی نیز خود به چند دسته تقسیم می شوند از جمله روشهای عام،

لکسیکوگرافی، رضایت بخش و روش پرموتاسیون (جایگشت) تقسیم می شود. روشهای

عام به دو دسته روش خوشبینانه و بدبینانه تقسیم می شود. روش لکسیکوگرافی به روش

نیمه رتبه ای تقسیم می شود. روشهای رضایت بخش به شمول و خاص تقسیم می شوند.

این روشها در مقالات و پروژه های تصمیم گیری چند معیاره چندان مورد استفاده قرار

نمیگیرد و بیشتر جنبه تمرینی دارند. زیرا یکی از ویژگی های مهم از جمله تبادل بین

شاخص ها در آن ها وجود ندارد.

روشهای غیر جبرانی

در این مدل ها، معیارها مستقل از هم در فرایند تصمیم گیری بررسی می شوند. مدل

های غیر جبرانی، به طور عمده به سه گروه قابل طبقه بندی اند:

نکته: روشهای جبرانی جدیدا در پژوهش ها و مقالات مورد استفاده قرار نمی گیرند

بیشتر بخوان بیشتر بدان  موفقیت در زندگی

زیرا الگوریتم ساده و غیر انعطاف پذیری دارند.

روش تسلط (Dominance)

در این روش گزینه برتر آن است که در تمام معیارها برتر از سایر گزینه ها باشد. در

این روش به غیر از ماتریس تصمیم گیری لازم نیست هیچ تغییری صورت گیرد.

این روش به طور عملی چندان کارآمد نیست، مگر در شرایط خاص برای فیلترینگ

گزینه ها. برای نمونه در ماتریس تصمیم گیری بالا می توان گزینه A را از تحلیل

خارج کرد زیرا به طور کامل تحت سلطه گزینه A قراردارد.

روش بیشترین کمینه (MAXI MIN)

در این روش، نقاط ضعف گزینه ها با هم مقایسه می شوند؛ به عبارت دیگر برای

انتخاب محکم ترین زنجیر کافی است ضعیف ترین حلقه یک زنجیر، محکم تر از

ضعیف ترین حلقه زنجیر دیگر باشد؛ این روش در عین حال غیرجبرانی است زیرا

حلقه ها، ضعف همدیگر را جبران نمی کنند.

قدم های لازم در بیشترین کمینه عبارت اند از:

  1. تبدیل معیارهای کیفی به کمی
  2. نرمالیزه کردن ماتریس تصمیم با استفاده از نرم بینهایت

روش بیشترین بیشینه (MAXI MAX)

در این روش، نقاط قوت گزینه ها با هم مقایسه می شوند. ماکزیمم مقدار هر گزینه

مشخص شده و بیشترین آن به عنوان شاخص اثرگذار انتخاب می شوند. برای نمونه در

انتخاب نخبگان از روش بیشترین بیشینه استفاده می شود. قهرمان قهرمانان نقطه قوت

یک گزینه نسبت به نقاط قوت گزینه های دیگر قوی تر است). در نمونه زیر با اینکه

گزینه اول در شاخص اول بسیار ضعیف است ولی از دیدگاه روش بیشترین بیشینه به

دلیل داشتن بهترین نقطه قوت انتخاب می شود. پس A1 بهتر از A2 است. نیاز به نرمال

سازی در این روش نیست.

روش لکزیکوگرافی (Lexicography)

در این روش، ابتدا معیارها براساس نظر DM رتبه بندی می شوند، سپس گزینه ها

بیشتر بخوان بیشتر بدان  بازگرداندن عشق و ازدواج

براساس معیارها اما به ترتیب اهمیت مورد مقایسه قرار می گیرند. (نیازی به نرمال

سازی نیست زیرا در هر گام از الگوریتم، گزینه ها نسبت به یک معیار مقایسه مسی۔

شوند). اساس کار این روش بدین صورت است که ابتدا معیار اول (بالاترین اولویت در

نظر – گرفته می شود و ضمن مقایسه، گزینه برتر انتخاب می شود؛ اگر در معیار اول،

دو گزینه هم ارزش در رتبه نخست قرار بگیرند، به سراغ معیار بعدی از نظر اهمیت

رفته، آن دو گزینه را نسبت به معیار بعدی رتبه بندی می کنیم. در مثال هواپیما اگر

بردار ترتیب اولویت معیارهابرابر X2,X5,X3,X1,X6,X4. ابتدا با در نظر گرفتن

شاخص دوم، یعنی برد هواپیما گزینه ها را مقایسه می کنیم که در نتیجه، گزینه دوم در

مقام گزینه برتر انتخاب می شود. این مراحل تا زمان انتخاب گزینه برتر ادامه می یابد.

در این روش، ماتریس تصمیم گیری و رتبه بندی معیارها نیاز است.

روش رضایت بخش عطفی

در این روش برای هر معیار، یک حد پذیرش توسط DM تعریف می شود. اگر گزینه

ای، حتی در یکی از معیارها از حد پذیرش کمتر باشد، رد می شود. DM برای پذیرش

تعدادی گزینه (به قدر کافی) ابتدا باید س طح متعادلی از استانداردها را تعیین کند، سپس

می تواند برای کاهش گزینه ها حداقل سطوح استاندارد را به طور متوالی افزایش دهد.

در مثال انتخاب هواپیما، حدود پذیرش برابر است با: (5 و 5 و6 و 20000 و 1500 و2)

بیشتر بدانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.